De nieuwe Zelfstandigenwet moet zelfstandigen en opdrachtgevers meer zekerheid bieden, maar dreigt in de bouw juist nieuwe onzekerheid te creëren. Zelfstandigen Bouw vreest dat opdrachtgevers uit voorzichtigheid straks alleen nog zelfstandigen willen inhuren die aan alle voorwaarden van de zogenoemde ‘veilige haven’ voldoen.
De organisatie verwelkomt de wettelijke erkenning van zelfstandig ondernemerschap, maar vindt dat de voorgestelde voorwaarden onvoldoende aansluiten op de bouwpraktijk. In haar officiële reactie op het wetsvoorstel pleit Zelfstandigen Bouw ervoor daadwerkelijk ondernemerschap centraal te stellen en de aanvullende werkrelatietoets te schrappen.
Veilige haven
De Zelfstandigenwet moet na jaren van discussie duidelijkheid bieden over wanneer iemand als zelfstandige kan werken. Het kabinet wil daarvoor een zogenoemde ‘veilige haven’ invoeren: zelfstandigen en opdrachtgevers die aan alle voorwaarden voldoen, krijgen vooraf zekerheid dat zij buiten loondienst kunnen samenwerken.
Volgens Zelfstandigen Bouw zijn juist die voorwaarden een punt van zorg. Zo moeten zelfstandigen in het lopende en voorgaande kalenderjaar samen minimaal drie opdrachtgevers hebben gehad, jaarlijks een nog vast te stellen bedrag besteden aan financiële voorzieningen en voldoen aan aanvullende eisen voor de uitvoering van hun opdrachten.
Grote opdracht maakt niet minder zelfstandig
In de bouw zijn langdurige opdrachten, betaling per uur en samenwerking op grote bouwprojecten heel gebruikelijk. Een zelfstandige timmerman kan maandenlang voor dezelfde aannemer werken, terwijl hij zijn eigen gereedschap gebruikt, zelfstandig onderhandelt over zijn tarief en verantwoordelijkheid draagt voor zijn werk.
“Een timmerman die een halfjaar op dezelfde bouwplaats werkt, is niet ineens minder ondernemer. En een schilder die per uur factureert, is niet automatisch werknemer. Het gaat erom of iemand daadwerkelijk zelfstandig onderneemt. Niet om hoeveel opdrachtgevers hij kan afvinken of hoe hij zijn factuur opstelt”, zegt Koen Dijkstra, voorzitter van Zelfstandigen Bouw.
Bouwbedrijven huren al minder zelfstandigen in
De onzekerheid over de inzet van zzp’ers laat zich nu al voelen in de bouw. Uit onderzoek van het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) blijkt dat ruim 40 procent van de onderzochte bouwbedrijven in 2025 minder zelfstandigen inhuurde dan een jaar eerder. Voor 60 procent van deze bedrijven was mogelijke handhaving door de Belastingdienst de belangrijkste reden.
Zelfstandigen Bouw vreest dat het nieuwe wetsvoorstel die terughoudendheid verder vergroot. Zelfstandigen die niet aan alle voorwaarden voldoen, mogen nog steeds zelfstandig werken. Maar opdrachtgevers kunnen uit voorzichtigheid besluiten alleen ondernemers in te huren die binnen de nieuwe veilige haven vallen.
Daardoor kan een regeling die zekerheid moet bieden in de praktijk een extra drempel worden voor zelfstandige vakmensen.
Zelfstandigen Bouw wil andere toetsing
De organisatie pleit ervoor de aanvullende werkrelatietoets te schrappen en de beoordeling van het daadwerkelijke ondernemerschap centraal te stellen. Daarbij moet wel onderscheid blijven bestaan tussen zelfstandig ondernemers en mensen die feitelijk als werknemer werken.
Ook vraagt Zelfstandigen Bouw aandacht voor starters die nog geen drie opdrachtgevers hebben, ondernemers die zelf financiële reserves opbouwen en vakmensen die vanwege de aard van hun werk per uur factureren.
De organisatie wil bovendien dat het kabinet vóór de parlementaire behandeling onderzoekt hoeveel zelfstandigen in de bouw daadwerkelijk aan alle voorgestelde voorwaarden kunnen voldoen.
“Wij zijn voor duidelijke regels die zelfstandigen en opdrachtgevers rechtszekerheid bieden, met behoud van de bescherming van werknemers. Maar die regels moeten ook ruimte laten voor daadwerkelijk ondernemerschap. Wie aantoonbaar ondernemer is, moet als ondernemer kunnen blijven werken. De wet moet zekerheid geven, geen nieuwe onzekerheid creëren”, aldus Dijkstra.
