Meesterparketteur Saar Berks specialiseerde zich in het restaureren van historische parketvloeren. Over werken met en verzamelen van oud hout. “In feite ben je schatzoeker.”
Bijenwas, ook wel boenwas geheten. Daarmee werkt Saar Berks de eikenhouten vloer in de Japanse Zaal van het Vredespaleis in De Haag af. Er was een ‘nieuwerwetse’ afwerking voorzien (lees: lak of olie), maar door de bouwhistorie te onderzoeken en te praten met de opdrachtgever mocht ze teruggrijpen naar de ouderwetse originele afwerking. “Dat dit mag, is uniek. Dit zijn ook wel de klussen waarvoor ik het doe.”
Vredespaleis Den Haag
Het Vredespaleis in Den Haag is opgebouwd rondom schenkingen die zijn gedaan tijdens de bouwperiode (1907-1913). In de Japanse Zaal zijn zijden wandtapijten – geschonken door de Japanse regering – en een 160 vierkante meter groot Turks tapijt te vinden. “Het tapijt is nu voor het éérst sinds de schenking terug geweest naar Turkije voor restauratie”, zegt Berks. “Dat feit nodigde uit om de vloer weer te schuren en te restaureren.”
Het tapijt is kamerbreed, dus van haar restauratiewerk is straks niets meer zichtbaar. Behalve bij de entree: daar ligt geen tapijt en is de vloer beschadigd. “En ook zo fors dat er nieuwe stukken ingezet moesten worden.”
Tekst gaat verder onder de foto
Teruggrijpen op het oorspronkelijke
Eén keer eerder – medio 20e eeuw – is de vloer onder handen genomen. Toen is er een laklaag opgebracht. Die schuurt de vakvrouw er nu weer af. “Dat zie je veel bij restauraties: dat er is gewerkt met producten die op dat moment nieuw zijn en snel werken. We zitten nu in een andere tijd en het is ethisch verantwoord om terug te grijpen naar het oorspronkelijke. Ook opdrachtgevers gaan daarin mee.”
Nichemarkt
Berks is Meesterparketteur en tweevoudig Nederlands Kampioen Parketleggen. Haar werk bestaat voor ruim de helft uit het restaureren van historische parketvloeren. “Daarvan zijn er in Nederland best veel, maar van alles wat er zich afspeelt op historisch parket-gebied, daar weet ik van of ben ik zijdelings bij betrokken.”
Een opleiding voor dit specialisme is er niet. Ze rolt erin via een leermeester in het parketvak. Haar achtergrond: de opleiding toegepaste kunst op de kunstacademie en, vervolgens, werk in de meubelrestauratie. “Die mix van weten hoe je nieuwe vloeren moet plaatsen en weten hoe je restaureert, maakte het heel logisch om in deze nichemarkt te stappen.”
Tekst gaat verder onder de foto
Houtfilosofie
Berks heeft een houtfilosofie, geërfd van haar leermeester. “Hij kwam bij Mutters en Zonen vandaan: één van de grote meubelzaken in Den Haag die de SS Rotterdam heeft betimmerd, en ook het Vredespaleis.Dat is lang een toonaangevend bedrijf geweest in Nederland. Zijn boodschap: als je bezig gaat met hout, besef ten alle tijden dat die boom niet voor niets is gegroeid. Ga er met respect mee om. Dat is eigenlijk wat het hele restauratievak inhoudt en wat men tegenwoordig circulair en duurzaam noemt.”
Hoe die houtfilosofie zich in de praktijk uit? Zo gauw er een project op haar pad komt, kijkt Berks eerst op locatie of ze het materiaal dat nodig is voor de restauratie ter plekke kan ‘oogsten’. “Monumenten of oude huizen hebben vaak nog origineel hout liggen. Ofwel van de oorspronkelijke oplevering, of omdat er ooit een kamer is komen te vervallen en het parket er is uitgehaald. Dat ligt vaak nog ergens. Soms is er ook dermate grote schade dat ik hout om die schade heen moet wegplukken. Dat kan dan op een andere plek weer dienstdoen. Mijn afvalstroom is dus heel klein. Mijn inkoop van materialen óók.”
Materialendepot
Een voorraad heeft ze wel: de werkplaats van Berks is een waar materialendepot. Ze pakt een krat met reststukjes hout. “Dit zijn niet zomaar stukjes”, zegt ze terwijl ze er een greep uit neemt. “Dit is bijvoorbeeld achttiende-eeuws eiken. Dat heb ik gebruikt voor een vloer in Amsterdam. Zo’n bak reist met mij mee.”
Hou je ook van mooie verhalen over vakmanschap? Abonneer je dan op de wekelijkse nieuwsbrief van KlusVisie.
Schatzoeker
Nog een krat: allemaal biezen van Europees notenhout. Niet meer te koop. Of nou ja: wel te koop, maar heel erg duur. Een pallet achterin: vol oud eikenhout om mee te restaureren. “Dat is ergens uit een kazerne gekomen en koop ik dan op. In feite ben je gewoon schatzoeker. Dit heet vandaag de dag ‘circulair’, maar een restaurator doet niet anders.”
Een stuk zwaar ebbenhout, een pallet met kwartiergezaagd oud eiken – Berks verzamelt het. Niet alleen hout overigens: ook historische afwerkmiddelen en oude gesmede nagels en spijkers. “Als ik ergens aan het restaureren ben, komen die eruit. Zo heb ik heel veel spijkertjes. Ik heb inmiddels ook een smid gevonden die deze spijkers kan maken. Dat is gaaf. Dan is het alleen nog een kwestie van een opdrachtgever vinden die daarvoor is te porren en dat wil betalen. Het alternatief is een gat boren, een schroef erin zetten en het gat dichten met een stukje naaldhout dat er weliswaar op lijkt, maar niet exact hetzelfde stukje is.”
Een zak met houtstof met opschrift VP? “Van het Vredespaleis. Dat gebruik ik om gaatjes vullen van vloeren die zijn gespijkerd. Ik weet op deze manier dat er in die zak houtstof van oud eiken zit. Houtstof van nieuw eiken is veel witter.”
Dit artikel werd eerder geplaatst in het magazine KlusVisie. Lees hier dat magazine.
Stukje voor stukje
Parketvloeren restaureren is monnikenwerk. Stukje voor stukje. Bij nieuwe, ingewikkelde parketvloeren zaagt ze vooraf het patroon of prefabriceert ze de onderdelen van de puzzel. “Dat is zagen, tellen en stapeltjes maken. Daarin kan je wel een serieproductie op gang brengen in de werkplaats. Bij restauratie ben ik altijd bij de klant zelf bezig.”
Naast oud hout staat er wel hedendaags gereedschap in de werkplaats. “Er zijn buitenlandse collega’s die nog verder gaan en inderdaad alles met de hand doen. Daar stopt het voor mij: ik zal altijd een machine inzetten om het werk te vergemakkelijken. Mijn filosofie gaat over het materiaal. Als je teruggrijpt naar producten van toen, dan heb je het al over duurdere producten. Het productieproces vervolgens ook duurder maken, door met de hand te werken, laat de balans doorslaan. Ik wil vooral heel graag dat mensen hun oude vloer weer in ere herstellen.”
Lees ook: Specialist in het aanpassen van woningen
Meest gelezen: De handtekening van de stukadoor
