De materiaalkeuze voor na-isolatie staat volop in het brandpunt. Wie goed oplet ziet dat natuurlijke isolatie-materialen in steeds meer stellingen liggen. De interesse in deze biobased isolatiematerialen bereikt een relatief kleine maar groeiende groep vakmensen en steeds meer leveranciers. Wat is het geval?
Huiseigenaren doen er goed aan eerst laaghangend fruit te plukken. Denk aan kierdichting met stopwol, radiatorfolie, zonwering, gordijnen en betere ventilatie. Is er nog budget over, dan kan het glas worden vervangen. Daarmee drukken eigenaren het energieverbruik gevoelig. En ze boeken meer wooncomfort.
De energietransitie biedt consumenten ook kansen om met subsidies de rekening te drukken. Zij kiezen vooral voor zichtbare producten zoals statusverhogende zonnepanelen. De verwerkte isolatiematerialen in de spouw en achter voorzetwanden zijn niet zichtbaar. Pochen over isolatie doorgaans geen indruk. Breken natuurlijke isolatiematerialen, ook bekend als biobased materialen, wél het ijs?
Subsidiepotten
Je kunt de klant wijzen op de gevulde subsidiepotten voor natuurlijke isolatie voor de na-isolatie van bijvoorbeeld het hellend dak met een houten dakbeschot. In ieder geval met deze isolaties kun je bij een houten dakbeschot een dampopen constructie realiseren, inclusief de daar bij behorende folies. Natuurlijke isolaties van plantaardige oorsprong beschikken over goede vocht-bufferende eigenschappen. Dat kan de kans op vocht-gerelateerde problemen beperken. Zodat de klant kan beschikken over behaaglijke woonruimten die zomers overdag relatief koel zijn en in de nacht slaapvriendelijk. In de winter mag de klant een omgekeerd effect verwachten. Want natuurlijke isolatie van onder meer vlas, houtwolvezel of hennep kennen een tragere faseverschuiving (zie Wat is de faseverschuiving?) dan de meeste isolaties, zo laten de leveranciers en producenten van deze materialen weten.
Zetje voor de klant
Goed uitgelegd kan de faseverschuiving het zetje voor de klant zijn om voor deze isolaties te kiezen. Wie zich in de materie verdiept, ontdekt dat natuurlijke isolaties technisch gelijkwaardig kunnen zijn aan minerale isolatie en isolatie op fossiele basis. Transparantie over prestaties en prijzen, de verkrijgbaarheid, subsidies dit jaar en zinvolle adviezen zullen de isolatiemarkt van biobased materialen kansen bieden.
C02-reductie
Natuurlijke isolatiematerialen dragen bij aan CO2-reductie, zo wordt geclaimd. Want gewassen en bomen die als grondstoffen dienen van natuurlijke isolaties slaan CO2 op. De meeste biobased isolaties komen vooral uit andere Europese landen, onder meer uit Duitsland. Zelf telen biedt zowel vaderlandse vleesboeren als akkerbouwers kansen. Vandaar dat de rijksoverheid de ontwikkeling van ketens voor biobased bouwmaterialen met middelen ondersteunt. Zodat Nederland straks minder materialen hoeft te importeren en tevens de stikstof-uitstoot van het vervoer ziet dalen.
Steenwol eruit, houtwolvezel erin
De handelaren in bouwmaterialen blijven niet op de handen zitten. Zij zien de markt bewegen en overheden stappen maken. Bekende ketens als Jongeneel, PontMeyer, Bouwmaat en Stiho bieden inmiddels natuurlijke isolaties van houtwolvezel en vlas. Daarnaast kun je bij in natuurlijke bouwmaterialen gespecialiseerde handelaren terecht.
Meerderheidsbelang Kingspan in Steico
Ook fabrikanten van minerale en fossiele isolaties bewegen. Zo breidt Kingspan Insulation de portfolio uit met HemKor Jute Blend van hennep met gerecyclede jute zakken. Deze isolatie bevat een minimum van 80% bio-based materiaal. De isolatie is getest volgens het NCS 16785:2016 certificatieschema voor bio-based producten. Kingspan heeft inmiddels ook een meerderheidsbelang in Steico verworven. En Soprema, bekend van onder meer dakbedekkingen en waterdichting, betreedt de biobased-markt met de koop van Pavatex.
Wat is de faseverschuiving?
Faseverschuiving is een natuurkundig fenomeen waarmee gerekend om de dikte van een isolatiepakket te bepalen. Het staat ook bekend als faseverandering. Als het buiten kouder is dan binnen, dan trekt de warmte door het isolatiepakket naar buiten. Is het buiten warmer, dan ‘schuift’ de warmte door de isolatie naar binnen. De capaciteit van een isolatie om de warmte langer of korter vast te houden, de verschuiving, beïnvloedt het binnenklimaat.
Meer massa
Kort door de bocht geformuleerd spelen drie grootheden de hoofdrol bij de faseverschuiving: massa (dichtheid, kg/m3), warmtegeleiding en warmteopslagcapaciteit (kJ/kg). Natuurlijke isolaties van bijvoorbeeld houtvezels hebben een hoge dichtheid, zo geven producenten en leveranciers van biobased isolaties aan. Ook beweren zij dat de warmte langzamer door het isolatiepakket trekt, aangegeven in uren. Deze leveranciers en producenten claimen dat de faseverschuiving voor vrijwel alle isolatie van natuurlijke materialen hoger is dan bij isolaties geproduceerd van andere materialen.
De klant overtuigen
Waarom is kennis van dit bouwfysische verschijnsel interessant voor de verbouw? Vakmensen die willen overstappen op natuurlijke isolatiematerialen, krijgen een argument in handen om de klant te overtuigen die wel oren heeft naar deze oplossing. Weet wel dat natuurlijke isolaties pas volledig tot hun recht komen als je een dampopen constructie realiseert. En dat is bij verbouwingen doorgaans vooral mogelijk bij steensmuren en hellende daken met een houten dakbeschot. Op zolder kan het goed warm worden, zeker als er zwarte dakpannen op het dak liggen.
Traag
Verwerk je een natuurlijke isolatie, dan profiteert de klant van de trage faseverschuiving, die zeker bij warme zomerdagen van pas komt. Het materiaal houdt de warmte goed vast. Het gevolg: pas in de loop of einde van de nacht is de dagwarmte door het isolatiepakket getrokken. Dit is afhankelijk van de gekozen isolatie. Met ventilatiemogelijkheden kun je de ruimte koelen voordat de warmte in de ruimte arriveert. Denk aan roosters en ramen. En overdag is het koeler in huis omdat de warmte langzaam door de isolatie trekt. Weet dat een natuurlijke isolatie doorgaans het best tot zijn rechtkomt als de hele constructieopbouw dampopen is.
De faseverschuiving uitgedrukt in uren is berekend oor een aantal natuurlijke isolaties door de Duitse bouwsoftware Ubakus.de. Deze rekentool biedt een gratis U-Value calculator in het Nederlands, waarmee je de U-waarde, de warmtedoorgangscoëfficiënt, kunt berekenen. Ubakus biedt detailtekeningen met verschillende natuurlijke isolaties. Als uitgangspunt kun je een standaard schuin dak met dakpannen en 14 cm isolatie berekenen. Weet wel dat de huiseigenaar met de eerste 7 cm isolatie de meeste energie bespaart. Is 14 cm niet mogelijk, dan is het een optie om balken/gordingen met latten op te dikken.
Wil je bij het isoleren rekening houden met de faseverschuivingen in uren en de Rd-waarden, laat je dan goed voorlichten door je leverancier en check tevens de documentatie van producenten.
Extra subsidie voor biobased
Het aandeel biobased isolatiematerialen in de totale isolatiestroom is nog steeds klein. Om groei te bevorderen, kunnen huiseigenaren dit jaar extra subsidie krijgen voor verwerking van biobased isolatiematerialen. Wijs de klant op de Investeringssubsidie Duurzame Energie en Energiebesparing (ISDE) en de Subsidieregeling verduurzaming voor verenigingen van eigenaars (SVVE). De overheid verstrekt alleen subsidie als vakmensen de isolatiewerkzaamheden uitvoeren.
De subsidies per isolatie
• Dakisolatie: 5 euro per m²
• Zoldervloer-isolatie of spouwmuurisolatie: 1,50 euro per m²
• Gevelisolatie: 6 euro per m²
• Vloerisolatie: 2 euro per m²
• Bodemisolatie: 1 euro per m²
De overheid halveert de subsidie als de huiseigenaar slechts een enkele isolatiemaatregel laat uitvoeren. Dit geldt niet voor het isoleren met biobased materialen. Ook bij een enkele isolatiemaatregel met een biobased isolatie vangt de huiseigenaar de maximale subsidie.
Waarom verschilt de subsidie per isolatie? Omdat het Bouwbesluit verschillende minimale
waarden geeft voor de warmteweerstand: vloer Rc> 3,5 m2K/W, gevel Rc> 4,5 m2K/W en dak
Rc> 6,0 m2K/W. Uit onderzoek blijkt dat je een wat dikker pakket biobased isolatie moet
verwerken om deze waarden te halen dan met bijvoorbeeld steenwol. Overigens zal niet elke
producent dit beamen.
Aan de biobased isolatie stelt de overheid eisen. Alleen materialen met meer dan 70% biobased-massa komen in aanmerking voor subsidie. Wellicht vind je de informatie bij het materiaal of bij de leverancier.
Meldcodelijst ISDE
Met de Meldcodelijst ISDE kun je onder meer nagaan welke biobased isolaties zijn goedgekeurd en in aanmerking komen voor subsidie. De producenten moeten opgeven: de lambdawaarde (λ, warmteweerstand van materialen, dikte in meters gedeeld door lambadawaarde is de Rd-waarde) en de minimale isolatie-dikte in mm bij Rd 3,5. Let op bij het realiseren van dakkapellen en dergelijke: dan gelden de nieuwbouweisen.
Op de Meldcode-lijst staan de volgende biobased isolaties (peildatum 19-12-2023):
Cellulose: Climacell, Dämmstatt, Dobry Ekovilla, Easycell, iCell, Isocell, Isoproc, Termex, Thermofloc
Hennep: Exie CaNaDry (kalkhennep), Isohemp (sinds kort Kingspan HempFlax), Thermo Hanf
Kurk: Pro Suber
Stro: Stromix VestaEco
Grasvezel: Gramitherm
Houtvezel: Gutex, Isolatie Noord, Pavatex (Soprema), Steico, Claytec
Schapenwol: Isolena, Deamwool
Katoen: Metisse
Vlas: Isovlas
Begin dit jaar zal de overheid de Meldcodelijst ISDE aanpassen.
Dampopen Steico biedt
de laagste warmtegeleiding
Hoe snel kan het ineens gaan. Houtleverancier Van Drimmelen houdt al zo’n 15 jaar voorraad aan van het Steico assortiment van houtwolvezel-isolaties. Het marktaandeel van natuurlijke isolaties bedraagt in Nederland al die tijd rond de 3 procent. Volgens productmanager Elmer de Munter van Van Drimmelen blijft Nederland wat deze materialen betreft ver achter bij de meeste Europese landen, ook bij België dat een vergelijkbaar klimaat en bouwstijl kent. De oorzaak: de Nederlandse wet- en regelgeving.
Elmer de Munter: “Duitsland kent de EPD’s, de Environmental Product Declarations. Steico is daar een grote speler. Die EPD’s gelden niet in Nederland. Inmiddels kunnen we wel beschikken over de Nationale Milieu Database. Wie zijn bouwmaterialen daarin wil laten opnemen, moet voldoen aan de Life Cycle Analyses, de LCA’s, en de MKI’s, de milieukosten-indicatoren. Wil je de isolaties hiermee laten uitrekenen, dan ben je per product zo’n tien- tot vijftienduizend euro kwijt. Steico investeerde in Duitsland al fors in EPD’s. Je kunt je wellicht voorstellen dat de Nederlandse praktijk kostbaar is voor producenten van natuurlijke materialen. Maar we hebben doorgezet, Steico staat in maart in de NMD.”
Biobased isoleren
In de loop van 2023 zien Elmer de Munter en andere partijen dat de afname van biobased isolaties versnelt. Vakmensen die op LinkedIn actief zijn, melden dat ze veel meer verzoeken voor offertes binnenkrijgen. Blijkbaar ontdekken steeds meer huiseigenaren de voordelen van deze materialen. Dit jaar groeit de interesse stevig door. Dat zal mede te danken zijn aan de overheid die extra subsidies biedt voor biobased isoleren. Het gaat om substantiële bedragen zodat de isolaties beter concurreren met minerale isolaties en isolaties op fossiele basis.
Steico Flex
Steico kan volgens Elmer de Munter fraaie prestatiecijfers overleggen: “STEICOflex 036 – dit nummer verwijst naar de lambda-waarde – biedt de laagste warmtegeleiding van alle beschikbare natuurlijke isolatiematerialen. En de dampopen Flex presteert het beste van alle isolaties qua faseverschuiving. Dankzij een densiteit van ca. 60 kg/mі (dichtheid, red.) beschikt de isolatie over een bijzonder grote warmte-opslagcapaciteit. Het duurt zo’n 10 uur voordat de buitentemperatuur helemaal in het materiaal is getrokken. Ook kan Flex veel waterdamp opnemen en dus dampopen steensmuren met het materiaal isoleren. Je verwerkt de isolatie met een dampvariabele folie en een OSB plaat waar je bijvoorbeeld gipsplaten tegenaan kunt zetten. Je hebt twee opties voor de opbouw na-isoleren binnenwand:
- Steico Flex tussen houten regelwerk
- Folie Steico Multi Renova
- Gipskartonplaat afgewerkt met stuc
of
- Steico Flex met houten regelwerk
- OSB- of ESB-plaat
- Gipskartonplaat afgewerkt met stuc
Rekenmodule
“Vakmensen kunnen op Van Drimmelen kunnen rekenen. Zo kun je gratis met de rekenmodule Ubakus de totale opbouw van het Steico isolatiepakket bepalen”, zo geeft Elmar de Munter aan. “Wij kunnen ook een berekening uitvoeren van de constructie. Wij geven een vrijblijvend advies, want wij bezoeken de locatie niet zelf. Het advies moet altijd gecontroleerd worden door een bouwfysicus en/of constructeur. Wij bieden de juiste contacten om door te verwijzen, indien nodig.
En heeft de klant vragen over brandveiligheid, vraag dan attesten bij je leverancier op om aan te tonen dat een constructie met biobased isolatie net zo brandveilig is als die met andere isolaties.”
Lijst Leveranciers van natuurlijke Isolatiedekens. Deze isolaties zijn eenvoudig te recyclen. (Deze lijst is niet uitputtend)
Biobeest: Gutex houtvezel > Metisse gerecycled katoen > Optimal schapenwol
BMN Bouwmaterialen: Isovlas vlas
BouwCenter Concordia: Gutex houtvezel > Steico houtvezel
Bouwmaat: Steico houtvezel
Bouwpartner: Isovlas vlas
Budgetisolatieshop: PavatexEco-bouwmaterialen: Gutex houtvezel > Gramitherm gras & jute > iCell cellulose > Isohemp > Isovlas > Metisse gerecycled katoen > RenoBlue gerecycled katoen (met Agnes plaat)
Eco-logisch: Gramitherm gras & jute > iCell cellulose > Isovlas > Metisse gerecycled katoen > Pavaflex houtvezel > Steico Flex houtvezelGroene bouwmaterialen: Gutex houtvezel > HempFlax hennep (inmiddels: Kingspan HemKor Jute Blend) > Isolena schapenwol > Isohemp hennep > Metisse gerecycled katoenHoutmarkt: Steico Flex houtvezel
Houtwerf: Gutex houtvezel
Isolatie Noord: Steico houtvezel
Isolatieshop: Gramitherm gras & jute > Hennep > Isovlas vlas > Pavaflex (Pavatex) houtvezel > RenoBlue gerecycled katoen met Agnes plaat > Steico houtvezel
Jan de Isolatieman: Pavatex katoen > Steico houtvezel
Jongeneel: Isovlas > Pavaflex (Pavatex) houtvezel > Steico houtvezel
Oldenboom: Gutex houtvezel > HempFlax hennep (inmiddels: Kingspan HemKor Jute Blend) > Isofloc cellulose > Metisse gerecycled katoen
PontMeyer: Pavaflex (Pavatex) houtvezel
Stiho: Isovlas vlas > Gramitherm gras & jute
Van Drimmelen: Steico houtvezel (Van Drimmelen biedt het hele assortiment van Steico. Prijslijst via website als pdf downloadbaar)
Warmteplan: Cyclin cellulose > Gutex houtvezel
Witzand Bouwmaterialen: Gutex houtvezel > Gramitherm gras & jute
Lees ook: Duurzaamheid in de bouwsector
Tip van de redactie: Wat kun jij leren van Max Verstappen?
