Breekt de strobalenbouw door? 

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:
Het is 2009. Piotr Bronicki, een betonman in hart en nieren, bouwt een strobouwhuis. Deze bouwtechniek bevalt hem zo goed, dat hij met zijn vrouw en andere strobouwers actief wordt met Strobouw Nederland. Zijn vrouw Audrey wordt secretaris van deze organisatie. Het loopt niet storm. Maar het kan verkeren: anno 2019 kunnen ze het werk niet meer aan. 

Aannemer Piotr Bronicki stort met plezier betonfunderingen. Dankzij dit werk doet hij veel bouwkundig inzicht op. Piotr besluit op een zeker moment met zijn Brabantse vrouw Audrey van den Heuvel een eigen huis te bouwen. Ze schrijven zich in voor een vrije kavel bij diverse gemeenten in Oost-Brabant. Uiteindelijk biedt Veghel een mooie plek. Eén ding staat voor Piotr vast: dat huis wordt niet van beton. Want hij kent nadelen van uit beton opgetrokken huizen, zoals slechte akoestiek. Piotr komt uit Polen, dus gingen (en gaan) hij en Audrey regelmatig daar op bezoek. In de bergstreek waar Piotr vandaan komt, staan veel woningen van kalk, leem en hout die een eerbiedwaardige leeftijd hebben, een aantal is zo’n vierhonderd jaar oud. Het aangename binnenklimaat en de knusheid van deze huizen valt hen op. Ook tijdens bezoeken aan andere landen waar ze deze bouwstijl bekeken, ervaren ze de positieve eigenschappen van natuurlijke bouwmaterialen op. Conclusie: leembouw is letterlijk duurzaam en zorgt voor een comfortabel binnenklimaat.
Ze besluiten zich verder te verdiepen in de bouwtechniek en komen uit bij strobalenbouw. In 2009 bezoeken Audrey en Piotr de manifestatie European Straw Bale Gathering (www.strawbuilding.eu) en besluiten daar pioniers te worden in Nederland van met leem en kalk afgewerkte strobouw. Ook bezoeken ze de vakwerkweek in Duitsland. Ze onderkennen de mogelijkheden in deze bouwtechnieken. Het eerste project: de eigen vrijstaande woning op de Veghelse kavel.

Vochtregulatie

Bijna tien jaar later willen Audrey en Piotr met plezier de ontwikkeling in de strobouw toelichten. We spreken af in hun strobouwvilla. De woning ziet er bouwkundig gezien aan de buitenkant goed uit. Zittend aan de keukentafel valt het lekkere binnenklimaat en de fijne akoestiek op. Of is dat maar suggestief omdat we weten dat dit huis met onder meer hout, strobalen, kalkstuc en leem is opgetrokken? Niet dus. Alleen een aanbouw is van beton en steen gemaakt. Audrey en Piotr nemen bezoekers vaak mee naar deze ruimte om het klimaatverschil zelf te laten ervaren. Piotr geeft aan dat er niets mis is met beton: “Maar ik wil er zelf liever niet in wonen.”
Audrey: “De slechte akoestiek valt me elke keer weer op. Het zijn vaak klankkasten omdat mensen kiezen voor harde vloeren, gestuukte wanden en gladde keukens. Dan wordt het ook vechten tegen de luchtvochtigheid. In een strowoning geniet je van een perfecte akoestiek en luchtvochtigheid. Je hoeft geen extra maatregelen te nemen.”
Piotr: “De vochtregulatie organiseren we met materialen in plaats van installaties. Dat scheelt energiekosten. Daarbij slijten installaties, die kosten krijgen bewoners ook op hun bordje.”

Aan de slag

De gemeente Veghel is de eerst hobbel die Audrey en Piotr moeten nemen bij de bouw van hun huis. Daar is weinig kennis over strobouw. Gelukkig valt hun plan in goede aarde: de ambtenaren zijn opvallend meegaand. De volgende hobbel vormt de Welstandcommissie. Audrey en Piotr schakelen een architect in met de nodige ervaring. Dankzij zijn en hun eigen kennis zijn ze in staat de Welstandscommissie onder de tafel te praten, aldus Audrey: “Het plan voldeed aan alle eisen van de gemeente. Wat ook hielp: ze wilden deze buurt als een ecologische wijk neerzetten. Daar is weinig van gekomen, zoals je wellicht gezien hebt. Mensen denken hier nogal traditioneel. Zo werden warmtepompen van tafel geveegd. En zoals wij bouwden, werd al helemaal met verbazing aanschouwd.”
Piotr: “Mensen hebben bar weinig kennis van strobouw, dus ik kan die verwondering wel begrijpen. Maar ook bij bouwdeskundigen heerst veel onwetendheid. Ze willen zich er niet in verdiepen, houden vast aan technieken die ze wel beheersen. Dat is in hun belang. Mensen weten niet dat je met onze bouwtechniek ook appartementen kunt realiseren. In de Franse Elzas staat inmiddels een gebouw van zeven verdiepingen dat is opgetrokken uit ge-engineerd Europees hout, denk aan gelamineerde balken die niet zijn geïmpregneerd.”

Bouwen en voorlichten tegelijk

Audrey geeft aan dat ze met de bouw van het huis ook aan voorlichting deden: “Tijdens de bouw organiseerden we workshops. Regelmatig waren hier twintig mensen tegelijk aan het werk. Omwonenden keken hun ogen uit: aparte mensen die met strobalen bouwen!”
Piotr, lachend: “Ze dachten dat we met kapitaalvernietiging bezig waren. Ook onze vrienden en familie hadden hun twijfels. Ze ervaren inmiddels de pluspunten van dit huis. Het staat hier nu bijna tien jaar probleemloos, dat helpt ook.”
Audrey: “De mensen die ons hielpen tijdens de bouw zagen de mogelijkheden. De meesten zijn dan ook met hout- en strobouw doorgegaan. De strobouw groeit inmiddels hard. Wij kunnen in ieder geval de aanvragen niet meer aan. Ook grote partijen tonen interesse, zoals woningcorporaties. We zijn inmiddels als Strobouw Nederland in gesprek met het ministerie van onderwijs over het bouwen van scholen. En als ik zie hoeveel mensen in deze sector in de afgelopen jaren aan de slag zijn gegaan, dat is ook een goede indicatie. Om dit moment wordt veel strobouw toegepast in het Oosterwold bij Almere. Wij zijn daar ook actief. Oosterwold was bestemd als industrieterrein, maar de crisis gooide roet in het eten. Het terrein is nu in vrije woningkavels opgedeeld. Veel kopers passen houtskeletbouw toe. Wat me opvalt: de mensen die de vrijheid hebben om zelf te bouwen, kiezen bewuster. Ze kijken goed om zich heen wat er te koop is. Ze vragen zich af bij welke bouwtechniek ze comfortabel kunnen wonen en komen meestal op ecologisch bouwen uit.”
Piotr: “Net als ons destijds sluiten ze geen compromis. De prijs per m² is standaard, dus dat hoeft geen belemmering te zijn. De exploitatiekosten zijn lager want de woningen zijn veel beter geïsoleerd. Wij stoken zelf op houtpellets, die kachel voedt ook de vloerverwarming. We beschikken tevens over een zonneboiler voor warm water, voor elektra hebben we zonnepanelen. In 2009 had je qua installaties veel minder keuze dan nu. En er zaten best veel haken en ogen aan. Het voordeel van die oude systemen is wel dat ik ze zelf kan reparen of vervangen. Bij de huidige elektronica van bijvoorbeeld een warmtepomp is dat een ander verhaal, die techniek is zo ingewikkeld en gevoelig.”

Geen richtlijnen

Op de vraag welke garanties de klant mag verwachten, is Piotr helder: “Wij geven tien jaar garantie op een opgeleverd huis. Het is wel zo dat er voor leem, stro en kalkstuc weinig richtlijnen zijn. We moeten voor de klant duidelijk omschrijven wat ze kunnen verwachten. Het voordeel van pionieren is dat we werkelijk alles zelf hebben uitgeprobeerd. Denk aan stuken van leem op poriso. En op hout van oude pellets waarop we rietmatten schoten waarop de leemstuc is aangebracht. Wij kunnen klanten hier het resultaat tonen, ze zien dat na al die jaren het huis in perfecte staat is.”

Meer informatie: www.strobouw.nl en www.svarok.com

Workshop strobouw
Strobouw Nederland geeft regelmatig workshops. Ook worden cursussen Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) georganiseerd. Meer informatie: strobouw.nl/Strobouw_Extra/Workshop/ en www.facebook.com/svarokgezondebouw of stuur een email naar audrey@strobouw.nl

Beknopt overzicht realiseren strobalenhuis
* Organiseer een droge opslag als je strobalen op eigen terrein wilt opslaan. De strobalen worden met zeilen afgedekt of je slaat ze op onder een dak of in een schuur.
* Je kunt ook met prefab stropanelen werken. Dan worden de strobalen verwerkt in panelen die tijdens het werk worden geleverd en is een opslag niet nodig.
* Pers je zelf de strobalen in een houtskelet, dan worden de balen bijvoorkeur in de zomermaanden geplaatst, het afwerken kan ook in de herfst en winter plaatsvinden. Werk je met prefab stropanelen, dan kun je zowel in de winter als zomer bouwen.
* Je kunt in de winter afwerken als de woning met hout wordt bekleed. Kiest de klant voor een gestuukte buitengevel, dan moet de temperatuur dag en nacht minimaal drie weken boven de 5 °C zijn.
* Met het oog op de tilbaarheid bedraagt de ideale strobaalmaten 70/80 cm x 45/50 x 30 cm. Zo’n baal weegt tussen de 11 en 15 kilogram.
* Voor balen van bijvoorbeeld 75 cm breed worden dragende staanders om de 70 cm geplaatst. Daartussen worden de strobalen klemmend verwerkt.
* Strobalen hebben een gemiddelde lambda-waarde (warmtegeleidingcoëfficiënt) van ongeveer 0,042 W/mK.
* Bij de woning die Piotr en Audrey bouwden, werden de strobalen eerst in dun leem gedipt. Deze methode wordt niet meer toegepast omdat het te arbeidsintensief is. Je kunt beter een leemlaag aanbrengen als de balen geplaatst zijn.
* Strobalen mogen niet direct op de fundering rusten, vanwege risico op intrekkend vocht. Strobalen worden 30 cm van het maaiveld geplaatst, dit om optrekkend vocht te voorkomen. De onderste 30 cm kan met verschillende soorten opbouw worden gerealiseerd. Er moet in ieder geval een dampdichte overgang zijn tussen de 30 cm opbouw en de strobalenwand.
* Vaak wordt bij het dak gekozen voor een andere ecologische isolatie dan stro. Dit omdat de liggers dikker moeten zijn voor stro en dat brengt hogere kosten met zich mee. Vaak worden houtvezelplaten op de bovenzijde van het stro toegepast om de vochtbarrière te waarborgen.
* De verwerker kan bij het realiseren van ramen eerst houten stelkozijnen te plaatsen waar de ramen aan worden gemonteerd. De bouwer kan ook in de loop van de bouw de ramen plaatsen.
* Buizen en WCD’s installeer je bijvoorkeur in de binnenwanden.
* De raaplaag wordt aan de binnenzijde rechtstreeks op het stro aangebracht, aan de buitenzijde wordt vaak een houtvezelplaat van 4 cm toegepast. Deze constructie zorgt dat je eenvoudiger en vlakker het stucwerk kunt realiseren. Het vormt ook een goede bescherming voor andere afwerkingen zoals bijvoorbeeld potdekselen. Ook creëer je een vochtbuffer zodat het vocht van buitenaf niet in het stro komt.
* Na droging van de raaplaag kan een stuklaag van leem of kalkstuc worden opgebracht. Kalkstuc kan ook op de buitenmuur worden toegepast. Ook kiezen bouwers voor een afwerking van houten delen. Een dakoverstek is niet noodzakelijk omdat de afwerking met stuc of hout genoeg bescherming biedt tegen weersinvloeden. Leemstuc aan de buitenzijde wordt afgeraden omdat dit niet waterbestendig is.